تولد ستارگان (بخش دوم)

 

این مقاله ادامه یک مقاله دیگر است.   

مطالعه بخش اول مقاله تولد ستارگان

 

    تصویری هنری از درخشش کهکشان CR7 در جهان نخستین. میزان ترکیبات سنگین ستارگان زمان تولدشان را معین میکند.

 

    ایجاد اختلال در توده ی ابرهای کیهانی منجر به بر هم خوردن تعادل آنها و به وجود آمدن ستارگان میشود. به عنوان مثال در کهکشان هایی که به آنها کهکشان حلزونی ((Spiral  میگویند، مانند کهکشان ما، توده ی وسیعی از ابرها همچون گلوله ای در مرکز و بازوهایی بی نهایت عظیم در اطراف آن در حال چرخش هستند.

جایگاه خورشید در بازوی اوریون کهکشان راه شیری

 

تصویری از دیسک نازک ستارگان جوان در منطقه ی مرکزی کهکشان راه شیری که ابرهای غلیظ غبار آن را احاطه کرده اند.

 

تصویری هنری از آسمان شب یک سیاره حوالی کهکشان راه شیری در ده میلیارد سال پیش. تولد ستارگان در گذشته با سرعتی ۳۰برابر بیشتر از اکنون، رخ می داده است.

 

تصویری که نشان می دهد یک سوم ستارگان کهکشان ما تغییر مدار داده اند.

 

شش عکس از کهکشان هایی مشابه کهکشان راه شیری که تکامل آن را به مرور زمان نشان می دهند.

 

    در اثر گردش بازوها به دور گلوله ی مرکزی، چگالی اتم ها و مولکول ها زیاد و فاصله ی آنها از هم کم می شود. نیروی گرانشی ایجاد شده نیز در هر بار چرخش بیش از پیش افزایش یافته و اتم ها و مولکول ها را فشرده ساخته و توده ی متراکمی از آنها را گرد هم متمرکز می سازد. متعاقباً فشار افزایش یافته و دما نیز در اثر برخورد اتم ها با یکدیگر بالا میرود تا حدی که به چندین میلیون درجه سانتیگراد می رسد و در آن لحظه اتم ها به هم می پیوندند و ستارگانی همانند خورشید ما به وجود می آیند.

    تصویری که می بینید متعلق به کهکشان کوتوله و نامنظم UGC8201 است که در صورت فلکی اژدها و در فاصله ۱۵میلیون سال نوری از زمین واقع است. این کهکشان ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است؛ زیرا با وجود گاز و غبار بسیار کم و نبود منابع کافی انرژی که عواملی حیاتی برای تولد ستارگان محسوب میشود، یک دوره ی طولانی ستاره سازی داشته است.

کهکشان UGC8201

 

    روش دیگری که تولد ستارگان را در پی دارد، مرگ یک ستاره است. وقتی ستاره ای میمیرد، موج حاصل از انفجار آن، عمل تراکم را در توده ی ابرهای کیهانی ایجاد میکند و هزاران ستاره در پی آن متولد میشوند. تصویری که مشاهده میکنید، متعلق به کهکشان NGC 2997 است که در اثر انفجار ابرنواختری به وجود آمده است. این کهکشان که در فاصله ی ۵۵ میلیون سال نوری از ما واقع شده و بسیار شبیه به کهکشان ماست،  زنجیره ی شگفت انگیزی از ابرهای هیروژن بسیار بسیار داغ و یونیزه (پلاسما) را اطراف هسته ی مرکزی خود دارد.

کهکشان NGC2997

    سحابی ها در اثر فشردگی، شفافیت خود را از دست میدهند و پرتوهای نوری ستارگان دیگر قادر نخواهند بود به آنها نفوذ کنند. در نتیجه دمای آنها به شدت پایین می آید (تقریبا تا صفر مطلق یعنی ۲۷۳ درجه ی سانتیگراد زیر صفر) در این حالت اتم ها فقط تحت اثر نیروی گرانش خواهند بود و این نیرو آنها را به سوی هم میکشد. چون توده های ابر فشردگی یکنواختی ندارند، در برخی نقاط خلأ و در برخی دیگر مجموعه هایی لخته مانند، ایجاد میشود. این لخته ها که در اثر نیروی گرانشی ایجاد شده اند، میدان گرانشی ای را در اطراف خود ایجاد کرده و لخته های سرد و بی تحرک را به سوی خود میکشند و بعد از مدتی تبدیل به گلوله هایی فشرده از اتم ها میشوند که جرمی چندین برابر جرم خورشید دارند. اکنون ناپایداری ایجاد شده و جرم برخی از نقاط به جرم بحرانی رسیده است. در مرحله ی بعد، ناپایداری از بین میرود و مجموعه ای که شامل میلیاردها میلیارد اتم متحد است، از توده ی ابر جدا شده و سیستم فشرده ی مجزایی تشکیل میدهد. در اثر فشار زیاد، چگالی و دما بالا رفته و گلوله ی فشرده که در ابتدا سیاه رنگ بود، به رنگ سرخ در می آید. اکنون ستاره تشکیل شده اما به بلوغ نرسیده است. زمانی ستاره ی تازه متولد شده به بلوغ میرسد که دمای درون آن چیزی حدود ده میلیون درجه باشد و کوره ی جوش هسته ای آن _پیوست بین اتم های هیدروژن_ به راه بیافتد و بعد از مدتی با توجه به جرم ستاره، تعادل در آن برقرار میشود.

۱-       ۲-      ۳- 

۴-      ۵-      ۶-

 

    ستارگان N159W  که در ابر ماژلانی بزرگLMC  در فاصله ی ۱۵۸هزار سال نوری از ما واقع شده اند.

 

خوشه های ستاره ای واقع در کهکشان همسایه: آندرومدا.

 

خوشه ی ستاره ای Melotte169   که در صورت فلکی آرا و در فاصله ی ۲۹۰۰ سال نوری از زمین قرار دارد.

 

    عواملی از قبیل بادهای کیهانی و گرم شدن کیهانی میتوانند موجب توقف یا کند شدن روند تولد ستارگان شوند؛ زیرا بادهای کیهانی مانع از تجمع مواد تشکیل دهنده ی ستاره و گرم شدن کیهانی، مانع از رسیدن به دمای پایین و تراکم مواد حاصل میشود.

 

گردآورنده: فاطمه صابری

 

 

این مقاله، یک مقاله ادامه دار است.   

مطالعه بخش سوم مقاله تولد ستارگان

 

منابع :

ستارگان، زمین و زندگی؛ دکتر صمدی، علی افضل.

نجوم برای همه؛ ماکسول راید؛ مترجم: رزم آرا، حسینعلی.

نجوم به زبان ساده؛ مایر دگانی؛ مترجم: خواجه پور، محمدرضا.

عضویت در باشگاه voice of cosmos
نظرات تولد ستارگان (بخش دوم)